23 lutego 2026 roku GUGiK ogłosił przyjęcie do PZGiK nowych danych fotogrametrycznych wykonanych dla Olsztyna i Sanoka. Łączna powierzchnia opracowania wynosi około 245 km². Samo ogłoszenie mogłoby minąć niezauważone wśród dziesiątek innych komunikatów, ale warto się przy nim zatrzymać, bo skala i rodzaj przyjętych danych wychodzą wyraźnie poza dotychczasową normę dla zasobu publicznego.
Co konkretnie trafiło do zasobu?
Dane dla obu miast obejmują kilka produktów jednocześnie. Każdy z nich ma inne zastosowanie i inny charakter informacyjny:
- ortofotomapa pionowa i ukośna w rozdzielczości 0,05 m;
- numeryczny model terenu (interwał siatki 1,0 m);
- numeryczny model pokrycia terenu (interwał 0,5 m);
- chmura punktów o gęstości co najmniej 12 punktów na m²;
- obrazy intensywności w rozdzielczości 0,25 m;
- 11 757 zdjęć lotniczych pionowych RGB;
- 46 168 zdjęć lotniczych ukośnych RGB;
- 6 407 modeli siatkowych 3D;
- 152 fotopunkty.
Większość tych danych jest dostępna bezpłatnie do pobrania z Geoportalu. Wyjątkiem są zdjęcia lotnicze, które wymagają złożenia wniosku i zakupu przez portal PZGiK.
Czym różni się ortofotomapa ukośna od pionowej?
To pytanie, które warto zadać explicite, bo odpowiedź nie jest oczywista dla każdego, kto na co dzień pracuje głównie z klasyczną ortofotomapą.
Standardowa ortofotomapa jest produktem pionowym – kamera patrzy w dół, a wynik to widok zbliżony do mapy z lotu ptaka. Taki widok dobrze pokazuje powierzchnie poziome: drogi, dachy, działki. Słabo pokazuje natomiast to, co jest pionowe: elewacje budynków, mury, skarpy, ogrodzenia.
Ortofotomapa ukośna to inny typ zdjęcia. Kamera jest ustawiona pod kątem – w typowych systemach wielokamerowych rejestruje się jednocześnie widok pionowy i kilka widoków ukośnych z różnych stron. Dzięki temu na jednym nalocie można uzyskać pełny obraz bryły zabudowy: zarówno rzut poziomy, jak i widok boczny każdego budynku.
W praktyce oznacza to:
- lepszą identyfikację obiektów w terenie zabudowanym;
- możliwość oceny stanu elewacji i wysokości kondygnacji bez wchodzenia na teren;
- bogatszy materiał do weryfikacji danych ewidencyjnych i inwentaryzacji budynków;
- wyżej jakościowe dane wejściowe do modeli 3D.
Dla geodety wykonawcy to przede wszystkim nowy poziom informacji w fazie przygotowania pracy terenowej i weryfikacji wyników.
Co dają modele siatkowe 3D?
Modele siatkowe (ang. mesh models) to przestrzenne reprezentacje terenu i zabudowy zbudowane z trójkątów. Różnią się od chmury punktów tym, że są gotowym obiektem przestrzennym z ciągłą powierzchnią – nie zbiorem rozproszonych pomiarów, ale siatką pokrywającą budynki, zieleń i teren.
6 407 modeli przyjętych dla Olsztyna i Sanoka to dużo jak na zasób publiczny. Dotychczas ten rodzaj danych funkcjonował głównie w projektach komercyjnych albo był tworzony doraźnie na potrzeby konkretnych inwestycji. Pojawienie się ich w PZGiK oznacza, że stają się materiałem referencyjnym dostępnym dla wszystkich.
Modele 3D są szczególnie przydatne w:
- planowaniu przestrzennym i analizach zacieniowania lub widoczności;
- projektowaniu obiektów i sieci w terenie miejskim;
- inwentaryzacji zabudowy i modernizacjach EGiB w zakresie budynków;
- analizach zmian przez porównanie różnych epok opracowania;
- przygotowaniu wizualizacji dla inwestorów lub organów decyzyjnych.
To nie jest jeszcze pełne pokrycie kraju. Ale każda nowa porcja danych w PZGiK poszerza tę bazę referencyjną i sprawia, że planowanie oparte o dane przestrzenne staje się bardziej konkretne.
Jak to wpisuje się w szerszy kontekst?
Publikacja danych dla Olsztyna i Sanoka nie jest przypadkowym krokiem. Wpisuje się w kilka jednoczesnych trendów:
Smart Geoportal. Projekt realizowany przez GUGiK w latach 2025–2028 zakłada między innymi konsolidację zasobów, rozwój usług 3D i nowe API do danych przestrzennych. Rosnący zasób fotogrametryczny jest bezpośrednim zapleczem dla tych planów.
Wytyczne dla pomiarów BSP. Opublikowane w maju 2025 roku wytyczne techniczne dla geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych z BSP wzmocniły związek między nalotami fotogrametrycznymi a ich zastosowaniem w EGiB. Teraz, gdy zasób rośnie, te wytyczne stają się jeszcze bardziej aktualne.
Bezpłatny dostęp do danych. Polityka GUGiK w ostatnich latach wyraźnie przesuwa się w stronę otwartego dostępu do zasobu publicznego. Ortofotomapy, NMT, chmury punktów i modele 3D są coraz częściej dostępne bez opłat. To zmienia sposób, w jaki geodeci i projektanci mogą planować prace i weryfikować dane w terenie.
Co warto zrobić z tymi danymi w praktyce?
Jeśli obszar działalności obejmuje Olsztyn lub Sanok – albo miejsca, dla których podobne dane już istnieją w zasobie – warto sprawdzić dostępność konkretnych produktów na Geoportalu.
Kilka konkretnych zastosowań:
Przygotowanie do pracy terenowej. Ortofotomapa ukośna w rozdzielczości 5 cm pozwala z dużą dokładnością ocenić stan zabudowy, zidentyfikować trudno dostępne fragmenty terenu i zaplanować obejście problemowych miejsc jeszcze na etapie biurowym.
Weryfikacja danych EGiB. Modele 3D i ortofotomapa ukośna dostarczają materiału do wstępnej oceny zgodności danych ewidencyjnych ze stanem faktycznym. To szczególnie przydatne przy inwentaryzacjach, modernizacjach i operatach dotyczących zabudowy.
Wsparcie dla analiz i raportów. Chmura punktów z gęstością 12 pkt/m² to solidna podstawa do analiz wysokościowych, przekrojów, profili i modeli terenu przy projektach liniowych i kubaturowych.
Archiwizacja stanu terenu. Dane fotogrametryczne mogą służyć jako „fotografia” stanu terenu na określony moment, która będzie przydatna przy późniejszych sporach, kontrolach lub roszczeniach.
Czy dane są dla całego kraju?
Na razie nie. Zasób PZGiK rośnie sukcesywnie, ale pokrycie danymi fotogrametrycznymi wysokiej rozdzielczości i modelami 3D jest nierównomierne. Olsztyn i Sanok to kolejne pozycje w tym zasobie, nie ostatnia.
Dobrą praktyką jest regularne sprawdzanie dostępności nowych danych dla obszarów, na których pracujemy. Geoportal pozwala to zrobić przez przeglądarkę metadanych lub bezpośrednie usługi WMS/WFS.
Podsumowanie
Przyjęcie do PZGiK danych fotogrametrycznych dla Olsztyna i Sanoka – w tym 46 tysięcy zdjęć ukośnych i ponad 6 tysięcy modeli siatkowych 3D – to wyraźny sygnał kierunku, w którym podąża zasób publiczny.
Ortofotomapy ukośne i modele 3D nie są już domeną wyłącznie dużych projektów komercyjnych. Stają się częścią ogólnodostępnego zasobu referencyjnego, z którego geodeci, projektanci i analitycy mogą korzystać bezpłatnie.
Im więcej takich danych w zasobie, tym lepsze warunki do pracy terenowej, weryfikacji EGiB i planowania inwestycji. Warto śledzić, jakie zestawy danych pojawiają się na Geoportalu, bo zasób rośnie i zmienia się częściej, niż mogłoby się wydawać.
Co Wy na to?